از عمق اين نظريه علوى درباره آزادى است كه على با اين گفتار خود ثابت مىكند آزادى يك عمل وجدانى محض بوده و از اركان خصوصى زندگى است كه خود راه و روش و معانى را ترسيم مىكند و نمىتوان او را بر اين مجبور ساخت ، زيرا كه اين يك چيز اكتسابى خارجى نيست ، بلكه ناشى از ذات است . و اگر آزادى اين‌چنين باشد ، طبعاً كسى حق ندارد به زور و جبر آن را از ديگرى سلب نمايد زيرا هر اعمال فشارى مغاير با مفهوم ذاتى آزادى است . بنابراين ميان سخنان عمر و على تفاوتى اساسى وجود دارد : در آنجا - در نظر عمر - آزادى و آزادگانى وجود دارند كه قضيه آنان مربوط به اراده كسانى است كه مىخرند و مىفروشند ! و درواقع آزادى ، آزادى بىثباتى است و آزادگان ، آزادگان سرگردان و بلاتكليفى هستند . آزادى ، آزادى ظاهرى و ساختگى است كه حدود و معانى آن ، از سرچشمه طبيعى خود نمىجوشد ، بلكه راه و روش آن از خارج ذات و وجدان ترسيم مىشود ، و آزادگان ، آزادگانى هستند كه از وجدان‌هاى خود رانده شده و به پيمان‌ها و حوادث وابسته گشته‌اند . و در اينجا - در نظر على - آزادى و آزادگى مربوط به خود طبيعت و حقيقت انسانيت است و آن از نظر اصول و سرچشمه‌ها ، طبيعت آزاد و مستقلى است و بدين‌ترتيب آزادى مطلق بوده و حدود آن ، رد يا پذيرفتن ، در چهارچوب زندگى داخلى و وجدان است و آزادگان اختيار دارند چيزى را از روى رضايت و به‌خاطر مثبت يا منفىبودن ، بپذيرند و يا رد كنند . آزادى به اين مفهومى كه على مىخواهد همان است كه انقلاب‌ها را به‌وجود مىآورد و تمدن‌هايى را ايجاد مىكند و پيوندهاى مردم را برپايه‌هاى تعاون نيكوكارانه برپا مىدارد و افراد و